Kolekcja
Gromadzenie dalekowschodnich zbiorów w Muzeum Narodowym zapoczątkował dar Wiktora Osławskiego z roku 1892 – stanowiły go dwa japońskie wazony ze scenami produkcji jedwabiu. Sztuka Japonii również dzisiaj zajmuje wyjątkową pozycję w kolekcji liczącej blisko 15000 obiektów, które pochodzą również z Chin, Korei, Mongolii, Tybetu, a także, choć w mniejszym zakresie, z Indii i Indonezji.
Największy i najbardziej jednolity zespół stanowi sztuka japońska, a w tym zwłaszcza grafika szkoły ukiyo-e (ponad 4600 plansz, ilustrowanych książek i albumów) pochodząca z kolekcji Feliksa Jasieńskiego. Reprezentowani są tu prawie wszyscy najwięksi mistrzowie barwnego drzeworytu japońskiego od wieku XVII do XIX począwszy od Suzuki Harunobu nazywanego „ojcem barwnego drzeworytu”, Isody Koryūsai’a, który zachwyca m.in. wyrafinowaną kompozycją pionowych wąskich plansz naga-e czy Ippitsusai’a Bunchō ukazującego swój indywidualny styl na planszach poświęconych portretom aktorskim i podobiznom pięknych kobiet. Szczególnie interesującą i ważną pozycję zbioru Jasieńskiego stanowią dzieła artystów należących do szkoły Katsukawa, takich jak Shunshō, Shunkō i Shun’ei. Są to przeważnie niewielkie portrety aktorów, w których ekspresja mimiki i gestów oddana jest śmiałą linią i wyszukaną kompozycją barwną. Portrety pięknych kobiet z domów uciech w Yoshiwara są tematem drzeworytów wielu mistrzów ostatniej ćwierci wieku XVIII. Wymienić tu należy plansze Kitao Masanobu z królewskim przepychem barw przedstawiające słynne kurtyzany, drzeworyty Torii Kiyonagi a przede wszystkim dzieła Kitagawy Utamaro. Wśród prac Utamaro znajduje się jedna plansza ilustrująca wczesny etap jego twórczości – jest to unikat w skali światowej „Minamoto-no Yoritomo polujący u podnóża góry Fuji”. Do unikatowych należą także drzeworyty najbardziej enigmatycznego spośród mistrzów ukiyo-e – Toshūsai Sharaku. Spośród dzieł Utagawy Toyokuni’ego wyróżniają się plansze z serii „Portrety aktorów na scenie” oraz portrety dziewcząt i kurtyzan, zwłaszcza w dyptykach i tryptykach.
Tematyka legendarno-historyczna i plastyczne opisy krwawych walk należą do najbardziej interesujących wśród licznych prac Utagawy Kuniyoshi’ego. Bardzo bogato reprezentowana jest w zbiorach twórczość Katsushiki Hokusai’a, artysty o niebywale szerokiej skali talentu. Natomiast niezaprzeczalnie największą pozycję w zbiorach zajmuje twórczość Ichiryūsai’a Hiroshige obejmująca ok. 40% wszystkich okazów. Oprócz pojedynczych plansz i albumów znajdują się tu prawie wszystkie słynne serie pejzaży, kilkadziesiąt plansz poświęconych kwiatom i ptakom oraz, traktowane przez mistrza nieco marginalnie, cykle legendarne i historyczne.
Drugim co do wielkości i wartości artystycznej zespołem japońskich zabytków są militaria. Kolekcja 740 jelcy tarczowych tsuba oraz ozdobne części rękojeści miecza reprezentują wszelkie rodzaje technik płatnerskich i jubilerskich oraz motywów zdobniczych. Spośród około 50 mieczy (katana, wakizashi, tachi) kilka okazów należy do najwyższej klasy artystycznej, podobnie jak kilkanaście hełmów, masek i zbroi.
Na niewielką, lecz interesującą kolekcję laki japońskiej składają się przede wszystkim puzderka na lekarstwa inrō wraz z ozdobnymi guzami netsuke z wieku XVIII-XIX, ponadto różnego typu szkatułki, czarki, stoliki, grzebienie itp. Wśród tkanin japońskich, szczególną uwagę zwraca zespół 30 pasów obi, kilka kimon oraz makat przeważnie z XVIII i XIX wieku. Zbiór ceramiki japońskiej obejmuje przede wszystkim późne dziewiętnastowieczne wyroby, produkowane na eksport dla Europy.
Kolekcję sztuki japońskiej uzupełniają malowidła na jedwabiu i papierze, oprawne w kształcie poziomych i pionowych zwojów (makimono i kakemono), z których najwcześniejsze, malowane tuszem pochodzą z XVII wieku. Rzeźbę japońską reprezentują figury bóstw z brązu i drewna, jak również drobna plastyka z kości słoniowej, tzw. netsuke i okimono. Spośród innych wyrobów rzemiosła artystycznego wymienić należy wyroby z emalii komórkowej, artystycznie plecione kosze i instrumenty muzyczne.
W obrębie kolekcji sztuki chińskiej na szczególną uwagę zasługuje liczący ok. 400 obiektów zbiór ceramiki, od czasu powstania dynastii Han do czasów dynastii Ch’ing (II w. p.n.e. – XIX/XX w.), zwłaszcza grupa najstarszych wyrobów z kamionki, odznaczających się najwyższymi walorami artystycznymi i zabytkowymi. Chińskie tkaniny reprezentują ubiory męskie i kobiece, ręcznie tkane lub haftowane, tzw. emblematy mandarynów, makaty i fragmenty haftów, przeważnie z XVIII i XIX wieku. Niewielki zbiór nefrytów, emalii i rzeźb z kości słoniowej pochodzi przeważnie z końca panowania dynastii Ch’ing, podobnie kilkanaście sztuk broni drzewcowej i mieczy.
Zbiory sztuki koreańskiej składają się, z wyjątkiem kilku starszych obiektów, z okazów współczesnego rzemiosła artystycznego.
Sztuka Mongolii i Tybetu reprezentowana jest przez lamaickie malowidła świątynne thang-ka, brązowe figurki bóstw i naczynia rytualne.
Na kolekcję sztuki indyjskiej składają się figurki z brązu, rzeźba w drewnie i w kamieniu oraz ludowe malowidła na papierze i szkle. Sztukę Indonezji reprezentuje kolekcja kilkunastu batików jawajskich z wieku XVIII i XIX oraz nieliczne przykłady ludowego rzemiosła artystycznego.
Wystawy sztuki dalekowschodniej
Przed II wojną światową, jeszcze za życia Feliksa Jasieńskiego, kilkakrotnie wystawiane były przez Muzeum Narodowe orientalia z jego kolekcji. W roku 1934, w Kamienicy Szołayskich, Oddziale Muzeum Narodowego im. F. Jasieńskiego otwarto stałą wystawę jego zbiorów, prezentującą wybraną część dorobku darowanego Muzeum. Po wojnie zorganizowano szereg wystaw pokazujących różne dziedziny sztuki dalekowschodniej. Eksponowano na nich kilkakrotnie drzeworyty japońskie (w wyborze) - np. w 1960 r. urządzono dużą wystawę drzeworytów Katsushiki Hokusai’a w dwusetną rocznicę jego urodzin.
W 1959 r. otwarto wystawę Ceramika chińska; wydarzeniem była też wystawa Laka orientalna w zbiorach polskich. Wystawy ze zbiorów krakowskiej kolekcji pokazywane były również poza MNK prezentując różną tematykę: broń i uzbrojenie Japonii (1970, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, 1991-92, Muzeum Narodowe w Kielcach), sztukę Indonezji (1974, Muzeum Etnograficzne w Krakowie), czy świat legend japońskich (1978, Zakładowy Dom Kultury Zakładów Chemicznych „Oświęcim” w Oświęcimiu). Dużym wydarzeniem była wystawa Inspiracje sztuką Japonii w malarstwie i grafice polskich modernistów, prezentowana w l.1980 – 81 w gmachu krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych oraz w Muzeum Narodowym w Kielcach.
W roku 1988 w ramach Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie Muzeum przygotowało wystawę Ukiyo-e – dawny drzeworyt japoński ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. Kolekcja Feliksa Jasieńskiego. Ważnym wydarzeniem w dziejach prezentowania szerszej publiczności azjatyckich dzieł sztuki była urządzona w 1989 r. ekspozycja zatytułowana Manggha – wystawa kolekcji Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego. Z okazji Międzynarodowego Triennale Grafiki w 1997 zorganizowana została kolejna wielka ekspozycja: Hiroshige. Wystawa w dwusetną rocznicę urodzin artysty - jednego z największych mistrzów japońskiego drzeworytu.
W roku 2001 zorganizowano wystawę Manga – Manggha – manga konfrontującą dwie znaczące formy sztuki japońskiej: tradycyjny drzeworyt i współczesny komiks.
Kolekcję Jasieńskiego – a każda z wymienionych wystaw bazowała na jej zasobach – prezentowano również poza Polską. Po raz pierwszy drzeworyty z tego zbioru były pokazane w Staatliche Museum w Berlinie na przełomie 1966 i 1967 r. W 1980 najcenniejsze obiekty z kolekcji pokazano na wystawie Porando hizo ukiyo-e meisaku ten w 10 miastach japońskich. W 1990 r. zorganizowano dwie wystawy: pierwsza z nich Japan in the Fin-de-Siecle Poland - Feliks Jasieński’s Collection of Japanese Art. Polish Modernism – pokazana była w kilku miastach japońskich, druga Japanische Holzschnitte aus dem Nationalmuseum in Krakau towarzyszyła dniom japońskim we Frankfurcie nad Menem. W 1998 r. po raz kolejny ok. 300 drzeworytów pojechało do Japonii na zaproszenie Ukiyo-e Ota Memorial Museum of Art z Tokio.
Niemal wszystkim wymienionym wystawom towarzyszyły katalogi opracowywane przez kustoszy Działu oraz współpracujących z nimi specjalistów. Równolegle z działalnością wystawienniczą prowadzone są wykłady, kwerendy i działalność promująca zbiory dalekowschodnie MNK zarówno w kraju jak i zagranicą.
Galeria dawnej sztuki japońskiej
Nowym rozdziałem w historii Działu było otwarcie w 1994 roku Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”, które powstało z inicjatywy Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz jako Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie. Szeroką prezentację a jednocześnie wprowadzenie do nowo otwartej Galerii Japanese Art of the Past zawierała wydana z tej okazji publikacja Sztuka japońska w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Koncepcja stałej Galerii oparta została o ideę możliwie najszerszej prezentacji sztuki i rzemiosła artystycznego Japonii.
Na ekspozycji podziwiać można przykłady malarstwa, drzeworytów, wyrobów z laki i brązu, militariów, ceramiki i tkanin. Z racji wyjątkowej wrażliwości materiałów, z jakich wykonano wiele z tych obiektów zachodzi konieczność ich czasowej wymiany. Wystawa zmienia swój wyraz prezentując kolejne wybrane dzieła z kolekcji Działu Sztuki Dalekiego Wschodu, zbioru, który stanowi depozyt przekazany Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”.
Gmach Główny Muzeum Narodowego w Krakowie
al. 3 Maja 1
tel. 012/ 295 55 00, wew. 572
p.o. kierownika Beata Pacana
Wystawa w Brukseli: Oriental Fascination. Japonism in Belgium
Zobacz stronę Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha
Projekt "Virtual Collection of Masterpieces" (VCM)
| Logotyp | i-MNK | RSS 
